سردرد برای همگان پدیده ای آشناست و کمتر کسی است که در طول عمر خود آن را تجربه نکرده باشد. هنوز برای سردرد تعریف مشخصی که مورد قبول همه باشد، وجود ندارد. شاید ساده ترین تعریف برای سردرد " احساس درد و ناراحتی از ناحیه کاسه چشم تا قسمت پشت سر" باشد .

انواع سردرد

سردرد به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم می شود. سردرد های اولیه عبارتند از: میگرن‏، سردرد خوشه ای ( Cluster Headache ) ، سردرد مزمن روزانه و سردرد تنشی ( Tension Headache ). سردردهای اولیه معمولا به علت مشخص رخ می دهد؛ مثل مواد افزودنی غذاها و نوشیدنی ها (کافئین، آسپارتام، منوسدیم گلوتامید MSG نیتراتها و نیتریتها ، بستنی ، شکلات و … )، فعالیتهای جنسی، شرایط استرس زا (طلاق، از دست دادن شغل، مرگ نزدیکان، مشکلات زناشویی، موارد تهدید کننده زندگی، تغییرات عادات و فصول و … ).

سردردهای ثانویه علل متعددی دارد و معمولاً به دنبال مشکل در یک اندام رخ می دهد مثل ضرباتی به سر، سینوزیت، مشکلات چشم یا تنفس مونوکسید کربن، مصرف برخی از داروها مثل کاپتوپریل، سایمتدین، متورال، مترونیدازول، ضدبارداریهای خوراکی و … )

 

1 - سردرد تنشی :

سردرد تنشی شایع ترین نوع سردرد می باشد که حدود 40% افراد در مقطعی از زندگی خود به آن مبتلا می شوند. این نوع سردرد به دو گروه عمده تقسیم می شود :

1 – سردرد حمله ای که کمتر از 15 بار در ماه به فرد دست می دهد .

2 – سردرد مزمن که 15 بار یا بیشتر در طول ماه فرد به سردرد دچار می شود .

سردرد تنشی معمولاً بعدازظهر یا ساعات اولیه غروب ایجاد می شود و شدت آن در طول زمان کم و زیاد می شود. علامت اصلی این سردرد معمولاً احساس سفتی اطراف سر می باشد. گردن و عضلات شانه اغلب سفت بوده و در هنگام لمس دردناک است. سایر علائم شامل اختلال در تمرکز و اختلال در خواب می باشد . بعضی از بیماران همزمان علائم سردرد تنشی و سردرد میگرنی را با هم دارند. این حالت به این صورت رخ می دهد که سردرد آنها با نورهای درخشان و صدای بلند بدتر می شود (حالت میگرنی) اما نوع سردرد آنها مداوم و غیرضربان دار بوده (حالت تنشی) یعنی خصوصیات هر دو نوع سردرد را با هم دارند. تشخیص این سردرد براساس علائم بیمار، تاریخچه پزشکی و معاینات فیزیکی اوست. یک دوره سردرد تنشی ممکن است فقط چند ساعت طول کشیده و یا گاهی یک روز و حتی بیشتر ادامه یابد. سردرد مزمن تنشی به سردردی گفته می شود که قسمتی یا تمام طول روز و در اکثر روزهای هفته فرد را درگیر کند اگرچه شدت آن می تواند کم و زیاد شده و در طول زمان تغییر کند. تکنیک های ریلکسیشن و اجتناب از موقعیتهای استرس زا می تواند به جلوگیری از وقوع سردرد تنشی کمک کند. برای سردرد تنشی موردی که کمتر از 3 بار در هفته رخ می دهند داروهای مسکن ساده ای مثل آسپرین، استامینوفن و ایبوبروفن موثر است، اگر تعداد حملات بیشتر باشد ، استفاده مکرر از این داروها می تواند باعث نوعی سردرد بنام سردرد بازگشتی در روزهائی شود که فرد قرص مسکن استفاده نمی کند. بعضی از افراد می توانند سردرد تنشی خود را بدون استفاده از دارو درمان کنند. استفاده از کمپرس آب سرد و یا استفاده از گرمای موضعی در محل سفتی عضلانی و سردرد می تواند بسیار موثر باشد. ماساژ نواحی سفت گردن و یا شانه نیز می تواند کمک کننده باشد. نفس های عمیق کشیدن و یا کمک گرفتن از روشهایی مثل طب سوزنی و بیوفیدبک هم می تواند در کنترل حملات سردرد موثر باشد .

2 – سردرد خوشه ای :

این سردرد بیشتر در مردان سیگاری 30 تا 50 ساله بروز می کند. یک بیماری خوش خیم است که بصورت حملات حاد سردرد و درد پشت کره چشم بصورت یکطرفه تظاهر می کند و برخلاف اغلب سردردهای خوش خیم سبب بیدار شدن فرد از خواب می شود. معمولاً در زمان سردرد علائم چشمی یکطرفه نیز در سمت مبتلا وجود دارد به طوری که چشم مبتلا دچار اشک ریزش و قرمزی می شود. ممکن است در همان سمت افتادگی پلک ایجاد شود و مردمک چشم موقتاً گشاد شود. گاهی آبریزش بینی نیز در سمت مبتلا اتفاق می افتد. در سردرد خوشه ای حمله حاد و سردرد حدود یکی، دو ساعت طول می کشد و به صورت خوشه ای 2 تا 8 بار در روز و به مدت 1 - 2 هفته تا 4 – 6 هفته اتفاق می افتد و عارضه خاصی ایجاد نمی کند . احتمال عود این حملات پس از چند ماه تا چند سال وجود دارد. اختلالات بینایی و گوارشی در این سردرد معمولاً وجود ندارد و دراز کشیدن سبب افزایش درد می شود .

3 – سردرد مزمن روزانه :

معمولاً دوطرفه و شایع است. غیرضربان دار، بدون تهوع و استفراغ، معمولاً افسردگی و اضطراب نقش بارزی در این سردرد دارد. پیدایش سردرد بیشتر در میانسالی است .

عوامل دخیل در سردرد :

سن بیمار :

- همه بیماران در همه سنین سردرد را تجربه می کنند .

- افراد مسن معمولاً سردردهای کمتری دارند .

- سردرد در بچه ها نادر است و امکان دارد به علت بیماری پاتولوژیک سینوس ها باشد .

- اوج پیدایش نشانه های میگرن در 20 تا 35 سالگی است .

جنس بیمار :

- سردرد در هر دو جنس زن و مرد اتفاق می افتد .

- شیوع سردرد میگرنی در مردان نسبت به زنان 1 به 3 است .

- شیوع سردرد خوشه ای در مردان نسبت به زنان 9 به 1 است .

- تغییرات هورمونی ماهیانه در زنان می تواند سبب ایجاد سردرد شود .

عوامل دخیل دیگر عبارتند از محل درد و چگونگی آغاز سردرد، کیفیت درد و طول مدت درد، عوامل تشدید کننده، بوجود آورنده سردرد و عوامل تسکین دهنده نشانه های همراه، سابقه خانوادگی و مصرف دارو .

توصیه هایی برای پیشگیری از بروز سردرد :

- همیشه راست و مستقیم بایستید و بنشینید ، نشستن غلط و ناجور قرار گرفتن ستون فقرات موجب وارد آمدن فشار به مهره های گردن شده و سردرد را موجب می شود .

- در مصرف دارو زیاده روی نکنید. مصرف بی رویه قرص های مسکن ممکن است باعث تکرار سردرد شود .

- آب فراوان بنوشید. مصرف کم آب آشامیدنی و تشنگی باعث کمبود آب سلول های بدن و سردرد می شود .

- هوای داخل خانه یا دفتر کار خود را از آلودگی پاک کنید و از هوای تازه تنفس کنید .

- از استراحت و خواب کافی در شب و نیمروز غافل نشوید. بی خوابی از عوامل اصلی در بروز سردرد محسوب می شود. نخوردن غذا و گرسنه ماندن غیر طبیعی باعث ایجاد سردرد می شود .

- از زیاده روی در مصرف چای، قهوه و آشامیدنی های کافئین دار بپرهیزید .

مواردی که باید به پزشک مراجعه کرد :

اگر هرکدام از علائمی که در زیر به آنها اشاره می شود همراه با سردرد دیده شد، باید بلافاصله با پزشک
تماس گرفت .

- سردردی که پس از صدمه ضربه به سر ایجاد می شود .

- سردردی که همراه با استفراغ و یا تب و یا بثورات پوستی می باشد .

- سردردی که با تاری دید ، اختلال در صحبت کردن و یا کرختی و ضعف دست ها و یا پاها همراه است .

- سردردی که در طول زمان هم شدت آن و هم تعداد حملات آن افزایش می یابد .

- سردردی که بسیار سریع بوده و حالت صاعقه مانند دارد و همراه با کاهش سطح هوشیاری است .

- سردردی که برای کنترل آن احتیاج به مصرف روزانه داروهای ضددرد می باشد .

- هنگامی که اولین سردرد شدید در سن بالای 50 سال رخ دهد .

- هنگامی که اولین سردرد شدید به طور ناگهانی در عرض 1 تا 2 دقیقه بروز کند .